Nhiều phụ nữ bị u xơ tử cung tìm đến tam thất với hy vọng khối u nhỏ lại. Liệu cách làm này có cơ sở khoa học?
U xơ tử cung là một bệnh lý phụ khoa phổ biến ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản hoặc mãn kinh. Vậy tam thất có thực sự làm nhỏ u xơ tử cung hay không? Sử dụng sao cho đúng và an toàn?
1. Tam thất có tác dụng gì đối với sức khỏe phụ nữ?
Trong y học cổ truyền (YHCT), tam thất (Panax notoginseng) được mệnh danh là "kim bất hoán" (vàng không đổi được), là một vị thuốc quý có vị đắng, ngọt, tính ôn, quy vào kinh Can và Vị.
Đối với sức khỏe phụ nữ, tam thất có công năng "hoạt huyết hóa ứ, lý khí chỉ thống" (lưu thông khí huyết, phá huyết ứ, giảm đau) và "chỉ huyết" (cầm máu).
Lưu ý tam thất có hai loại là tam thất bắc và tam thất nam, trong đó loại tam thất bắc có tác dụng hóa ứ, chỉ huyết. Trong cây tam thất, rễ là bộ phận được dùng để làm thuốc nhiều nhất. Rễ cây tam thất thường được mang về rửa sạch, phơi hoặc sấy cho khô, sau đó sẽ phân loại ra rễ củ, rễ nhánh, thân rễ.
Ở Việt Nam, tam thất được trồng tại một số tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, Lào Cai…
Theo các nghiên cứu dược lý hiện đại, tam thất chứa hơn 200 hợp chất có hoạt tính sinh học, bao gồm saponin, ginsenoside, flavonoid, cyclopeptide, sterol, polyacetylene, tinh dầu, axit amin và polysaccharide. Trong đó, nổi bật nhất là nhóm saponin triterpen dạng dammarane, bao gồm các ginsenoside như Rb1, Rb2 và Rd. Các hợp chất này được nghiên cứu về khả năng bảo vệ tim mạch, chống oxy hóa, cải thiện vi tuần hoàn, ức chế kết tập tiểu cầu và bảo vệ chức năng nội mạc mạch máu.
Ngoài ra, một số nghiên cứu còn ghi nhận tiềm năng của tam thất trong việc hỗ trợ quá trình tạo máu, điều hòa kinh nguyệt, giảm đau bụng kinh và phục hồi sức khỏe sau sinh. Tuy nhiên, nhiều tác dụng vẫn cần được kiểm chứng thêm qua các nghiên cứu lâm sàng trên người.
2. Tam thất có thực sự làm nhỏ u xơ tử cung?
Cơ chế của u xơ tử cung hiện vẫn chưa rõ ràng, tuy nhiên các yếu tố di truyền, nội tiết, hệ miễn dịch và môi trường đóng vai trò quan trọng. Một số nghiên cứu thực nghiệm về các thành phần của tam thất ghi nhận hoạt tính trên tế bào khối u. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng đủ tin cậy cho thấy uống tam thất có thể làm nhỏ hoặc điều trị u xơ tử cung.
Theo lý luận YHCT, u xơ tử cung có liên quan đến sự mất cân bằng khí huyết, thuộc chứng "Trưng hà" – sinh ra do khí trệ, huyết ứ, đàm thấp ngưng kết lâu ngày ở hạ tiêu (vùng bụng dưới). Các vị thuốc thường được sử dụng là xích thược, tam thất, đào nhân, quế chi, phục linh với tác dụng phá huyết ứ, tiêu thũng, chỉ thống, thông kinh hoạt lạc.
Tuy nhiên không có bằng chứng nào cho thấy uống tam thất đơn thuần có thể điều trị khỏi hoàn toàn u xơ tử cung, vì thế không nên tự ý sử dụng mà không tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc bỏ liệu trình điều trị thuốc tây y.
3. Uống tam thất có an toàn với người bị u xơ tử cung?
Uống tam thất với liều lượng liệu trình hợp lý, kết hợp điều trị thuốc tây y và không sử dụng khi có chống chỉ định, tương tác thuốc sẽ phát huy được công dụng của tam thất với cơ thể và hỗ trợ điều trị u xơ tử cung.
Một số lưu ý khi sử dụng để đảm bảo an toàn:
- Không dùng cho phụ nữ có thai (vì tính hoạt huyết mạnh có thể gây sảy thai).
- Chống chỉ định với người đang có rối loạn đông máu, xuất huyết; thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ khi đang dùng các thuốc chống đông máu, chống kết tập tiểu cầu, tăng huyết áp, các bệnh lý tim mạch vì có thể tương tác thuốc và tăng nguy cơ chảy máu.
- Thận trọng với người có thể trạng "âm hư hỏa vượng" (người hay nóng trong, bốc hỏa, táo bón) vì tam thất có tính ôn, dùng lâu có thể gây sinh nhiệt.
4. Người bị u xơ tử cung nên điều trị như thế nào?
U xơ tử cung phần lớn là lành tính. Việc lựa chọn phác đồ điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào kích thước khối u, mức độ nghiêm trọng của triệu chứng, độ tuổi và mong muốn sinh con:
- Theo dõi định kỳ: Theo dõi theo chỉ định của bác sĩ dựa trên triệu chứng, vị trí và kích thước khối u. Siêu âm định kỳ 3-6 tháng/lần, không cần can thiệp y tế. Ở giai đoạn này, có thể sử dụng các thảo dược như tam thất, trinh nữ hoàng cung, nga truật (nghệ đen) để hỗ trợ ức chế khối u.
- Điều trị nội khoa: Khi u xơ gây rối loạn kinh nguyệt, đau bụng, bác sĩ sản khoa có thể chỉ định thuốc để kiểm soát triệu chứng. Một số thuốc, như thuốc đồng vận GnRH, có thể làm giảm kích thước u trong những trường hợp phù hợp. Có thể kết hợp tam thất và một số thảo dược phù hợp hỗ trợ thuốc tây y làm giảm kích thước khối u.
- Can thiệp ngoại khoa (phẫu thuật): Can thiệp được cân nhắc khi u gây triệu chứng đáng kể, ảnh hưởng chất lượng sống hoặc có chỉ định chuyên môn; lựa chọn phương pháp do bác sĩ tư vấn.Các phương pháp bao gồm: bóc tách u xơ (bảo tồn tử cung), thuyên tắc động mạch tử cung (UAE), hoặc cắt tử cung bán phần/toàn phần (cho phụ nữ đã mãn kinh hoặc không còn nhu cầu sinh con).
Nguồn : suckhoedoisong
